BLADE RUNNER

 

    Harrison Ford zrobił sobie małą przerwę od kapitana Solo i doktora Jonesa, by razem z Ridleyem „Obcym” Scottem ruszyć w przyszłość, gdzie pośród zaawansowanych technologii świat doczekał się ery replikantów, produkowanych przez genialnego Eldona Tyrella. W tego wynalazcę wcielił się Joe Turkel, pamiętny barman z „Lśnienia” upijający Jacka Torrence’ a, który popada w coraz większy obłęd. Ale tu, pan Tyrell upija swoją ambitną wizją zagubioną, zlęknioną ludzkość. Według Tyrella replikanci mieli być bardziej ludzcy niż ludzie ale i żyć krócej, by nie skazić się za bardzo emocjami. Ciekawe, co jeszcze ten geniusz widzi przez swoje oktagonalne okulary? Czy prześladuje go koszmar, że jego własne dzieło, bardziej ludzkie dziecko może go unicestwić? Czy potrafi przewidzieć  ruch replikantów na tej szachownicy życia? Czy przewidział, że pewna grupa bardzo inteligentnych replikantów się zbuntuje, bo chce żyć dłużej i lepiej?

    Stało się. I trzeba posprzątać. Zbiegłych replikantów ma schwytać…ZLIKWIDOWAĆ zawodowy łowca, Rick Deckard (Ford), który właśnie rzucił pracę w policji. Ostatnia misja wypalonego bohatera, który wraz z przydzielonym mu posępnym Gaffem (Edward James Olmos, czyli przyszły Policjant z Miami) przemierza latającą jednostką smutne Los Angeles, naelektryzowane neonami, jakby to była druga Japonia naszpikowana różnymi elektronicznymi gadżetami. W końcu „Blade Runner” to owoc kooperacji amerykańskiej i Hong Kongu. Klimatu oczywiście dopełnia tu elektroniczna muzyka Vangelisa, który z pewnością użył w swoim arsenale jakiegoś japońskiego instrumentu.

    W tej futurystycznej panoramie Los Angeles rzuca się w oczy od razu słynny Bradburry Building (dość często służący filmowcom za ciekawe wnętrza), który jakoś przetrwał w tej nowej epoce. Tu mieszka filmowy J.F. Sebastian (William Sanderson), jeden z projektantów genetycznych w Tyrell Corporation, który jak na ironię zmaga się z podobnym problemem co replikanci — przedwczesnym starzeniem. Dlatego to właśnie on, poczciwy Sebastian ma pomóc zbiegłym replikantom w modyfikacji ich genów. Jednak jego naiwność, a może nawet miłosierdzie są wystawiona na ciężką próbę. Pomagać zdesperowanym replikantom, którzy chcą wydłużyć swoje życie, to samemu skazywać się na pewną śmierć. No cóż. Przełknijmy tą gorzką refleksję i jeszcze nasyćmy oczy niezwykłą architekturą filmu Scotta. Z oparów mgieł wyłania się charakterystyczna elewacja Ennis House, przywodzący skojarzenia z architekturą dalekiego Wschodu. To dom głównego bohatera filmu, Ricka Deckarda. Z kolei wcześniej ta willa, zaprojektowana przez Franka Lloyda Wrighta, była Domem na Nawiedzonym wzgórzu, domem Wampirów. Zagrała też w „Dniu szarańczy”, „Miasteczku Twin peaks”, czy wreszcie pojawiła się w drugim filmie Scotta, „Czarny deszcz” jako siedziba pana Sugai, przywódcy Yakuzy. Generalnie ten tajemniczy dom zawsze się pojawia się w dość mrocznym kontekście filmowym.

    Poza tymi efektownymi scenografiami, gdzie niebagatelną rolę odegrały także miniaturowe modele (ze słynną piramidą Tyrella na czele z mnóstwem światłowodów jak w statkach z „Gwiezdnych wojen”) futurystyczny „Blade Runner” to w gruncie rzeczy filozoficzna opowieść o człowieczeństwie i czasie, w którym człowiek ma szansę stać się bardziej ludzki albo też bardziej podły, targając ze sobą balast złych wspomnień. Pytanie zatem brzmi, dlaczego jednym ludziom darowane jest tak dużo czasu, by spełnili się w wielu sytuacjach, a innym z kolei tak mało, że ledwo co błysną jakąś iskrą swego człowieczeństwa, a potem nagle gasną? Czy ważna jest ilość czy jakość w tej maskaradzie różnorakich żywotów? Właśnie w tym (moim zdaniem) zawiera się esencja filmu Scotta, będącego ekranizacją opowiadania Philipa K. Dicka: „Czy androidy śnią o mechanicznych owcach?”. Co to znaczy być naprawdę człowiekiem pośród kopii ludzi, zwanych androidami? I ile można wykorzystać czasu w ludzkim życiu, by stać się doskonałym i spełnionym człowiekiem? Człowiekiem przyszłości w tych lśniących, neonowych scenografiach, gdzie nie powinno być miejsca na mroczne, ludzkie sekrety i paraliżujący lęk.

    Zbiegłe, zbuntowane androidy: Zhora (Joanna Cassidy) kobieta Wąż (przypominająca aż za bardzo o pierwszym grzechu człowieka), Roy (Rutger Hauer), Pris (Darryl Hannah) i Leon (Brion James) pełne energii i nieprzeciętnych umiejętności. Stworzone, by kolonizować nowe planety, gdzie ludzkość znów odnajdzie swój lepszy wymiar po druzgocącej wojnie, wyraźnie kontrastują ze zbyt nudną i pustą egzystencją Ricka Deckarda. Życie Androidów to właściwie intensywne życie na pełnym obrotach w krótkim czasie, gdzie można osiągnąć tak wiele. Tak jakby człowiek połączył wszystkie efekty swoich żmudnych treningów, lekcji, wyostrzył swoje talenty i spełnił się w wielu dziedzinach naraz. Może właśnie tak jest, że my — ludzie żyjemy tylko od jednej takiej cudownej chwili do kolejnej, gdy osiągamy jakiś mały szczyt swoich możliwości. Reszta naszego życia to mozolne przygotowania do kolejnej próby, w której albo osiągniemy sukces albo porażkę. Więc tak naprawdę z kilkudziesięciu lat żyjemy pełnią życia zaledwie kilka lat. Szczęśliwi ci, którzy w tym natłoku nudnych, przypadkowych spraw doznają czegoś tak intensywnego jak miłość.

    Właśnie to przydarza się Deckardowi, gdy spotyka na swojej drodze replikantkę o imieniu Rachel (Sean Young). Ta na szczęście nie jest poszukiwana przez policję. Jeszcze. Jest asystentką samego „Boga” Eldona Tyrella, który ją właśnie stworzył. Jemu służy i Jemu jest posłuszna, ale w związku ze śledztwem Deckarda, ma ona coraz więcej wątpliwości co do swojego statusu. Jak widać dopadła ją choroba filozofów, w której człowiek zadaje sobie to nieznośne pytanie: „skąd przybywa i dokąd zmierza?”. Świadomość zapukała do wnętrza biednej kobiety i odpowiedziała jej pustka. Poznała prawdę, że jest „tylko” replikantką a nie skomplikowanym człowiekiem. Nie ma swoich wspomnień, tylko wspomnienia zapożyczone. Nie ma przeszłości i także przyszłości, bo jej życie jest także zaprogramowane na bardzo krótki czas. Ale ten czas można wykorzystać na coś głębokiego.

    Rick czuje do Rachel coraz większą sympatię, zwłaszcza po tym jak go uratowała przed rozwścieczonym androidem Leonem. W końcu ta sympatia przeradza się w miłość. Jednak miłość do replikanta jest zabroniona w tym świecie. Kochankowie mogą się buntować, ale powtórzą los „Romea i Julii” Ich uczucie jest skazane na klęskę ze względu na krótkie życie Rachel. No i mamy melodramat. Ale mimo tej grozy i beznadziei nasi bohaterowie się nie poddają i znikają przed okrutnym zimnym światem za zamkniętymi drzwiami.

    By dopiero po trzydziestu latach je uchylić i pokazać, co się stało. W tą kolejną podróż zabiera nas Denis Vileneuve (który później także odświeży „Diunę”), by teraz z Ryanem Gosslingiem na pierwszym planie poznać tajemnicę Rachel, Ricka a także ich córki i również zmierzyć się z tajemnicą człowieczeństwa, które utożsamiane jest z poświęceniem. Być człowiekiem, to poświęcić się dla drugiego człowieka. Stopić ten lód i wmieszać w deszcz, śnieg, zniknąć w tej wielkiej całości jako część.